Kerstcactus verzorgen (Schlumbergera): aan het bloeien krijgen en problemen

De kerstcactus is met zijn heldere winterbloemen en zijn hangende, uit leden opgebouwde takken een plant die van generatie op generatie doorgaat. Onder de goede omstandigheden gaat hij tientallen jaren mee en bloeit hij elk jaar in dezelfde periode. Verzorgen is niet moeilijk, maar door zijn naam maakt bijna iedereen dezelfde fout.

Een eerlijke inschatting: deze plant is dankbaar voor iemand die het leuk vindt om ermee bezig te zijn, want hem aan het bloeien krijgen vraagt een bewuste voorbereiding. Voor wie hem neerzet en vergeet, blijft hij groen maar bloeit hij waarschijnlijk nooit.

Eerst het misverstand dat het vaakst voorkomt: dit is geen woestijncactus

Omdat er cactus in zijn naam zit, behandelen de meeste mensen hem als een woestijncactus en laten ze hem wekenlang zonder water staan. Maar de kerstcactus is een boscactus. Van huis uit staat hij in de regenwouden van Brazilië, en daar groeit hij niet in de grond maar op de takken van bomen, in opgehoopt organisch materiaal.

Dat heeft drie praktische gevolgen:

• Hij wil meer water. Je giet als de bovenste paar centimeter van de grond droog is; je wacht niet tot alles helemaal droog is zoals bij een woestijncactus.
• Directe zon verbrandt hem. Tussen de takken krijgt hij gefilterd licht onder het bladerdak; hij wil veel maar indirect licht.
• Hij houdt van vocht. Droge lucht van de verwarming laat zijn leden verschrompelen.

Licht

Veel maar indirect licht is ideaal. Een vensterbank aan de oost- of de noordkant werkt goed. De middagzon van de zomer laat bleke of roodachtige brandplekken op de leden achter; zie Bladverbranding.

Kleuren de randen van de leden wat rood, dan is dat meestal een teken van te veel licht. De plant is dan niet beschadigd, maar zet hem wel wat beschutter neer.

Water

Giet als de bovenste 2 tot 3 centimeter van de grond droog is. Dat is ongeveer het ritme van een gewone kamerplant.

• Maak de grond bij het gieten goed nat, wacht tot het overschot uit het afwateringsgat loopt en giet de schotel leeg.
• Zijn de leden verschrompeld en dun geworden, dan heeft de plant dorst.
• Zijn de leden zacht geworden en is de grond nat, dan heeft hij te veel water gehad.
• Verstoor het gietritme tijdens de bloei niet. Onregelmatig gieten is een van de belangrijkste oorzaken van knopval.
• Giet in de rustperiode, dus tijdens de voorbereiding op de bloei in de herfst, minder, maar stop er niet helemaal mee.

Temperatuur

De gewone kamertemperatuur voldoet. De RHS geeft 18 tot 20 °C voor het groeiseizoen (lente en zomer) en voor de winter als hij in bloei staat, en 12 tot 15 °C voor de twee koele periodes die de bloei op gang brengen. De NC State Extension noemt één bereik: 16 tot 21 °C (60 tot 70 °F). De getallen overlappen elkaar niet, en deze pagina brengt ze niet samen; welk getal bij welke periode hoort, staat hierboven.

Over schommelingen is de RHS duidelijk: de gewone oorzaak van knopval is een schommelende temperatuur, overdag te warm en ‘s nachts te koud.

De kerstcactus houdt niet van plotselinge temperatuurwisselingen en van tocht. Bij de deur, op een vensterbank van een raam dat vaak opengaat en boven de radiator zijn geen goede plekken.

Luchtvochtigheid

De gemiddelde luchtvochtigheid in huis is genoeg, maar wordt de lucht in het stookseizoen erg droog, dan kunnen de punten van de leden verschrompelen. Zet de plant niet pal boven de radiator. Maak het blad liever niet regelmatig nat; welke maatregelen tegen droge lucht werkelijk iets doen en welke niet, staat op Droge lucht.

Voeding

In de lente en de zomer, tijdens de actieve groei, kun je één keer per maand een verdunde evenwichtige voeding geven. Begint in de herfst de voorbereiding op de bloei, stop dan met voeden.

Houd je aan de gebruiksaanwijzing van het product zelf en neem bij voorkeur de helft van de aanbevolen hoeveelheid.

Aan het bloeien krijgen, en dat is het eigenlijke werk

De kerstcactus is een kortedagplant. Of hij bloemknoppen maakt, hangt niet af van het licht maar van de lengte van de duisternis. Zonder de goede voorbereiding blijft de plant kerngezond maar bloeit hij helemaal niet.

De drie bronnen praten hierover op drie verschillende niveaus van detail, en deze pagina noemt ze alle drie bij naam. De NC State Extension noemt alleen de voorwaarde: de korter en koeler wordende dagen van de herfst helpen bij de knopvorming. De RHS geeft geen getal voor het aantal uren duisternis per dag of voor de lengte van de fase; voor de rustperiode geeft die bron 12 tot 15 °C. De enige bron die het aantal uren duisternis per dag en het aantal weken geeft, is het Home & Garden Information Center van Clemson University.

Zo ziet de opzet in de herfst eruit:

1. Elke dag 14 uur of meer ononderbroken duisternis (Clemson). Zet de plant ‘s avonds in een kamer waar geen licht komt, of dek hem af.
2. Begin halverwege september en houd het minstens 6 weken ononderbroken vol (Clemson).
3. Herfsttemperatuur 16 tot 20 °C (Clemson, 60 tot 68 °F). De RHS geeft voor diezelfde fase 12 tot 15 °C en legt het begin op hetzelfde moment: van half september tot de knoppen verschijnen. Twee instellingen schrijven voor dezelfde periode een andere temperatuur; deze pagina geeft ze allebei zoals ze zijn en neemt niet het gemiddelde.
4. Giet minder, maar laat de grond niet helemaal uitdrogen.
5. Geef geen voeding. De RHS beperkt het voeden tot de periode van april tot eind september.

Zodra de knoppen verschijnen, kun je de plant terugzetten op zijn gewone plek.

Het detail dat het vaakst wordt overgeslagen: de duisternis moet ononderbroken zijn. Een lamp die ‘s nachts een paar minuten aangaat, licht dat vanuit de gang binnenvalt of een straatlantaarn die op het raam schijnt, kan het proces verstoren. Bloeit je plant elk jaar op dezelfde plek niet, controleer dan eerst of er ‘s nachts licht die kamer in lekt.

Knopval

Dit is de klacht die bij deze plant het vaakst komt. De knoppen vormen zich, groeien en vallen af voordat ze opengaan. Bijna altijd is er één oorzaak: verandering.

Een kerstcactus met knoppen is heel gevoelig voor:

• verplaatsen, en zelfs voor het draaien van de pot
• schommelingen in de temperatuur
• tocht vanaf een deur of een raam
• een verstoord gietritme, en dan vooral uitdrogen
• de droge warme lucht bij de radiator

De regel is eenvoudig: Raak de plant niet meer aan zodra de knoppen er zijn. Verzet hem niet, draai hem niet en houd het gietritme aan.

Verpotten en vermeerderen

De kerstcactus staat graag met de wortels wat opgesloten en bloeit in een krappe pot beter. Verpotten hoeft maar één keer per drie of vier jaar, en dat doe je na de bloei, in het voorjaar.

Vermeerderen is heel eenvoudig:

1. Breek met je hand een stukje van twee of drie leden van een uiteinde af. Een schaar heb je niet nodig; op de overgang tussen de leden laat hij netjes los.
2. Laat het snijvlak een dag of twee opdrogen.
3. Zet het in licht vochtige grond en geef weinig water tot het wortelt.

Plagen

De kerstcactus heeft over het algemeen weinig last van plagen. Wat je kunt tegenkomen is wolluis; die zie je als witte wattige propjes op de overgangen tussen de leden.

Zet de plant apart van de andere en neem de ruimtes tussen de leden af met een vochtige doek. Is het uitgebreid of komt het terug, vraag dan advies bij een tuincentrum of hovenier.

Kerstcactus of paascactus?

Deze drie worden vaak verward en ze worden ongeveer hetzelfde verzorgd. Het Home & Garden Information Center van Clemson University legt het onderscheid bij de rand van de leden:

Plant	Botanische naam	Rand van de leden	Bloei
Thanksgivingcactus	Schlumbergera truncata	2 tot 4 zaagtandachtige uitsteeksels per lid, langs de randen	ongeveer een maand eerder dan de kerstcactus
Kerstcactus	Schlumbergera x buckleyi	ronder	winter
Paascactus	Hatiora gaertneri (synoniem Rhipsalidopsis gaertneri)	Clemson geeft geen beschrijving van de rand	vooral voorjaar, verspreid over het jaar zelden

🔴 Een zaagtandrand wijst niet op de kerstcactus maar op de thanksgivingcactus. De twee Schlumbergera-soorten horen tot hetzelfde geslacht en de verzorging op deze pagina geldt voor allebei; wat verschilt is het moment van bloeien. De paascactus is een ander geslacht.

Zeker is alleen de botanische naam; kijk bij het kopen op het etiket. Bloeit je plant niet in de periode die je verwacht, dan kijk je misschien naar een andere plant.

Giftigheid

De vermelding van de ASPCA voor Schlumbergera bridgesii noemt hem niet giftig voor katten, honden en paarden. Die vermelding dekt één soort; is jouw plant een andere soort van hetzelfde geslacht, dan gaat het oordeel daar niet zomaar op over. Het Ja in de gegevens is van die ene soort naar het niveau van het geslacht getild, en die overdracht is de eigen inschatting van deze site. De vermelding doet geen uitspraak over mensen.

De kerstcactus als cadeau

Dat hij in de winter bloeit, lang meegaat en makkelijk te vermeerderen is, maakt hem een betekenisvol cadeau. Omdat je van een stukje van een lid een nieuwe plant kunt maken, kun je een deel van je eigen plant weggeven.

De vermelding van de ASPCA voor Schlumbergera bridgesii noemt hem niet giftig voor kat, hond en paard. Omdat die vermelding één soort dekt, noem je bij het weggeven ook de botanische naam van het etiket.

Een eerlijke kanttekening: geef je een plant weg die in bloei staat, vertel de ontvanger dan over de knopval. Een kerstcactus die onderweg wordt geschud en in een nieuwe omgeving terechtkomt, laat heel waarschijnlijk zijn knoppen vallen, en dat is geen verzorgingsfout.