Monstera verzorgen (gatenplant): water geven, licht en de gaten

De monstera (Monstera deliciosa, in het Nederlands gatenplant, in het Engels ook Swiss cheese plant) is een tropische klimplant die je herkent aan de dramatische insnijdingen en gaten die zijn blad krijgt naarmate hij ouder wordt; dat verschijnsel heet fenestratie. Ondanks zijn imposante verschijning is hij betrekkelijk makkelijk te verzorgen. De vraag die nieuwe eigenaren het vaakst stellen, is deze: waarom komen er geen gaten in het blad? Het antwoord staat hieronder.

Een belangrijke opmerking: de monstera is giftig voor huisdieren. De vermelding van de ASPCA noemt katten en honden en zet er geen paarden bij; de verantwoordelijke stof zijn onoplosbare kristallen van calciumoxalaat, en de verschijnselen in de vermelding zijn branderigheid en irritatie in de mond, op de tong en op de lippen, veel kwijlen, braken en moeite met slikken. Over mensen doet de vermelding geen uitspraak. Het sap op een vers snijvlak bevat dezelfde kristallen; draag handschoenen als je hem snoeit, en omdat het een grote klimplant is, zet je hem hoog en buiten bereik. Bel bij een vermoeden meteen je dierenarts; het algemene kader staat op Giftige kamerplanten.

Licht

Voor de gaten in het blad (fenestratie) en voor stevige groei heeft hij veel maar indirect licht nodig; een tot twee meter naar binnen vanaf een raam op het zuiden of het oosten is een ideale plek. Directe zomerzon verbrandt zijn blad binnen een paar dagen, met bleke, papierachtige plekken die blijvend zijn; zie Bladverbranding. In een schemerige hoek blijft de plant wel leven, maar hij groeit langzamer en er komen minder gaten in het nieuwe blad; zie Weinig licht. Draai de pot af en toe een slag, anders gaat hij scheef naar het licht toe hangen.

Water geven, want te veel water is doodsoorzaak nummer één

Giet als de bovenste 5 centimeter van de grond droog is. Doe dat op de toestand van de grond en niet op de kalender of op hoe het blad eruitziet. De grond hoort licht vochtig te zijn, maar nooit kletsnat en nooit kurkdroog. Te veel water is de vaakste doodsoorzaak: de wortels rotten weg en die rot kruipt omhoog de stengel in, naar de knopen. Giet in de winter, als de groei terugloopt, veel minder, en laat de plant nooit in water staan, niet in de schotel en niet onderin de sierpot.

Luchtvochtigheid

Het is een regenwoudplant en hij wil een luchtvochtigheid van 50 % of hoger; dat noemt de Penn State Extension wenselijk. In droge lucht worden de bladranden krokant bruin, krullen de bladeren naar binnen en scheuren ze makkelijker.

Precies hier zit het knelpunt in een Nederlands huis: het stookseizoen, ruwweg van oktober tot april. Dezelfde bron raadt bij heel droge kamerlucht een luchtbevochtiger in de buurt aan, en zet de plant niet pal boven de radiator. Een schaal met kiezels en water waar de plant op staat, is de maatregel die je overal tegenkomt, maar de Penn State Extension houdt die voor werkeloos, omdat het verdampende vocht zich over de hele kamer verspreidt; deze pagina volgt daarin haar eigen bron. Kwaad kan zo’n schaal niet, maar reken er niet op. Meer daarover staat op Droge lucht.

Temperatuur

De Penn State Extension geeft een bereik van ongeveer 15 tot 29 °C. Volgens de Wisconsin Horticulture stopt de groei onder de 10 °C, en onder die temperatuur worden de bladranden donker door koudestress. Houd de plant weg van de radiator, want daar droogt hij snel uit en verbranden de bladpunten, en zet hem niet tegen een koud enkelglas raam.

Grond en pot

Gebruik een goed doorlatend, grofkorrelig en luchtig mengsel. Meng door gewone potgrond 20 tot 30 % perliet, en als je wilt nog 10 % orchideeënschors; vermijd grond met watervasthoudende gelkorrels. Een pot met een afwateringsgat is een voorwaarde, en die spullen liggen bij elk tuincentrum bij elkaar. Geef hem een mospaal om tegenop te klimmen; dat helpt hem volwassen blad met gaten te maken.

Voeding

Geef in het groeiseizoen om de 4 tot 6 weken een verdunde evenwichtige voeding. Een voedingstekort kan de vorming van de gaten afremmen. Zie Mestzouten.

Fenestratie, de gaten in het blad: waarom heeft mijn plant ze niet?

Dit is de vraag die het vaakst gesteld wordt. Er zijn twee biologische redenen voor. (1) De plant is nog jong. De gaten beginnen meestal pas na twee of drie jaar en bij een hoogte van ongeveer 60 centimeter; bij een jonge plant is glad hartvormig blad volkomen normaal en heb je niets fout gedaan. (2) Er is te weinig licht. Gaten maken kost veel energie, en maakt een volgroeide plant nog steeds glad blad, dan vraagt hij vrijwel altijd om meer, indirect licht. Een mospaal en geduld helpen dit proces ook op weg.

Problemen die je het vaakst tegenkomt

• Geen gaten of insnijdingen: een jonge plant (normaal) of te weinig licht.
• Vergeling: loopt die van onderen naar boven en is de grond nat, dan is het te veel water; vergeelt onderaan een of twee blaadjes, dan is het gewoon. Zie Gele bladeren.
• Krokante randen en blad dat naar binnen krult: te weinig luchtvochtigheid, te weinig water of zout dat zich in de grond ophoopt.
• Zwarte vlekken met een gele ring eromheen: bladvlekkenziekte, door water dat in de insnijdingen blijft staan.

---

Over de genoemde waarden: De waarden hier, dus ongeveer 15 tot 29 °C, een luchtvochtigheid van 50 % of hoger en de gietfrequentie, zijn algemene drempels; je huis en het seizoen schuiven ze. Bij de monstera zijn dit de gouden regels: giet op de toestand van de grond, want te veel water is de vaakste doodsoorzaak, en geef hem voor die gaten veel licht en geduld. De meeste problemen los je op door eerst naar de grond te kijken.