Clivia verzorgen (Clivia miniata): weinig licht, water en de bloei

De Clivia opent zich als een waaier met dikke, riemvormige donkergroene bladeren en geeft in het voorjaar oranje bloemschermen; het is een plant die lang meegaat. Onder de goede omstandigheden gaat hij tientallen jaren mee en bloeit hij elk jaar in dezelfde periode. Hier is hij bekend als een kamerplant die van generatie op generatie doorgaat, een echte omaplant.

Zijn waardevolste eigenschap is deze: hij is een van de weinige bloeiende planten die een donkere hoek aankan. Van huis uit groeit hij in de schaduw onder de bossen van Zuid-Afrika. Een raam op het noorden of een hoek zonder directe zon is voor hem dus geen probleem.

Een eerlijke inschatting: de Clivia vraagt geduld. Hij groeit heel langzaam, jonge planten bloeien jarenlang niet, en voor de bloei is een bewuste voorbereiding in de winter nodig. Voor wie meteen resultaat wil is hij niet geschikt; maar zit hij eenmaal goed, dan bloeit hij tientallen jaren in hetzelfde ritme.

Licht

Veel maar indirect licht is ideaal. Een vensterbank aan de noord- of de oostkant werkt heel goed.

Directe zon verbrandt zijn blad. Die dikke, donkergroene bladeren zijn gevormd voor de schaduw; in de middagzon van de zomer komen er bleke, droge plekken op, en die gaan niet meer weg. Zie Bladverbranding.

Te weinig licht geeft bij deze plant niet snel problemen. In een schemerige hoek blijft zijn blad gezond, alleen groeit hij langzamer. Maar op een heel donkere plek wordt de kans op bloei wel kleiner.

Water

De dikke, vlezige wortels van een Clivia slaan water op. Daardoor komt hij met weinig water toe en heeft hij snel last van te veel.

• Giet als de bovenste helft van de grond droog is. In de zomer komt dat meestal neer op ongeveer één keer per week.
• Maak de grond bij het gieten goed nat, wacht tot het overschot uit het afwateringsgat loopt en giet de schotel leeg.
• De pot moet een afwateringsgat hebben.
• Giet in de rustperiode in de winter duidelijk minder. Laat de grond in die periode opdrogen; één keer per maand een beetje water is genoeg.
• Laat geen water blijven staan onderin, waar de bladeren samenkomen.

Temperatuur

In het groeiseizoen is 15 tot 24 °C goed. In de rustperiode is juist koelte nodig, rond de 10 °C.

De Clivia kan niet tegen kou, maar hij wil de koelte wél om te kunnen bloeien. Haal die twee niet door elkaar: 10 °C is een streefwaarde, en onder de 5 °C loopt hij schade op.

Luchtvochtigheid

De gemiddelde luchtvochtigheid in huis is genoeg; je hoeft daar niets aan te regelen. De dikke bladeren kunnen goed tegen droge lucht. Zie je toch bruine bladpunten, dan ligt dat meestal niet aan het vocht maar aan opgehoopte voeding of aan te veel water; zie Mestzouten.

Voeding

In de lente en de zomer, in de groeiperiode na de bloei, kun je één keer per maand een verdunde evenwichtige voeding geven. Begint in het najaar de rustperiode, stop dan met voeden.

Houd je aan de gebruiksaanwijzing van het product zelf en neem bij voorkeur de helft van de aanbevolen hoeveelheid.

Aan het bloeien krijgen: drie voorwaarden tegelijk

Dat een Clivia niet bloeit is waar het vaakst naar gevraagd wordt. Er moet aan drie voorwaarden tegelijk zijn voldaan:

1. Een koele rustperiode. Zet de plant vanaf het late najaar 6 tot 8 weken op een koele plek van ongeveer 10 °C en stop vrijwel helemaal met gieten. Een koele kamer, een beglaasd balkon of een koude gang is geschikt. Zonder die periode vormt hij geen bloemknop.

2. Rijpheid. Een Clivia uit zaad bloeit meestal pas na 3 tot 5 jaar voor het eerst. Een jonge plant kan uitblijven te bloeien ook als je alles goed doet; daar is geduld voor nodig.

3. Een krappe pot. Een Clivia staat graag met de wortels opgesloten. In een ruime pot steekt hij zijn energie in wortels en bloeit hij niet. Verpot hem pas als de wortels beginnen over te lopen.

Is de rustperiode voorbij, zet de plant dan warm en licht en voer het gieten stapsgewijs op. Meestal verschijnt er binnen een paar weken een bloemsteel.

Een bloemsteel die kort blijft

Dit is een klacht die typisch bij de Clivia hoort en die veel voorkomt: hij bloeit wel, maar de steel groeit niet uit en de bloementros blijft klem zitten tussen de bladeren.

Er is vrijwel altijd dezelfde oorzaak: na de rustperiode is er te vroeg en te veel water gegeven. De steel gaat dan open zonder de kans te hebben gehad om uit te groeien.

De oplossing werkt niet meer voor dit seizoen maar voor het jaar erna: Voer het gieten na de rustperiode niet meteen op. Houd het water beperkt tot je knoppen ziet en de steel een paar centimeter is uitgegroeid, en voer het daarna stapsgewijs op.

Na de bloei

Zijn de bloemen uitgebloeid, knip de bloemsteel dan bij de voet af. Laat je hem zaad zetten, dan steekt de plant daar zijn energie in en bloeit hij het jaar erna zwakker.

Knip het blad niet af. De lente en de zomer zijn de groeiperiode van de Clivia; geef in die tijd regelmatig water en met mate voeding. Bereid hem in het najaar voor op de rustperiode.

Verpotten en vermeerderen

Verpot zo weinig mogelijk. Wacht tot de wortels de pot helemaal vullen en omhoog gaan bollen; dat duurt meestal drie of vier jaar. De nieuwe pot hoeft maar één of twee centimeter wijder te zijn, en je doet het nadat de bloei voorbij is.

De dikke wortels zijn breekbaar, dus wees voorzichtig bij het verpotten.

Vermeerderen doe je door de jonge scheuten die onderaan een volgroeide plant komen af te scheiden. Zo’n jong plantje moet eigen wortels hebben en minstens vier of vijf bladeren. Een afgescheiden plantje bloeit meestal pas een paar jaar later.

Plagen

De Clivia heeft over het algemeen weinig last van plagen. Wat je kunt tegenkomen is wolluis en schildluis; die zitten onderaan waar de bladeren samenkomen en aan de onderkant van het blad.

Zet de plant apart van de andere en neem het blad af met een vochtige doek; die dikke bladeren lenen zich daar goed voor. Is het uitgebreid of komt het terug, vraag dan advies bij een tuincentrum of hovenier.

Giftigheid

De Clivia is volgens de ASPCA giftig voor katten, honden en paarden. ⚠ Hier hoort een eerlijke kanttekening bij: de ASPCA heeft over hetzelfde geslacht twee vermeldingen en die zeggen niet hetzelfde. De vermelding voor Clivia minata noemt ook het paard; de vermelding voor Clivia spp. doet dat niet. Deze pagina gaat uit van de ruimste van de twee, want bij giftigheid is een ontbrekende waarschuwing gevaarlijker dan een waarschuwing te veel. De hoogste concentratie van de schadelijke stoffen zit in de dikke wortels en in het deel onder de grond. Inslikken kan braken, meer kwijlen en diarree geven.

De Clivia hoort tot dezelfde plantenfamilie als de amaryllis en bevat vergelijkbare stoffen. Heb je allebei die planten in huis, neem dan voor allebei dezelfde maatregel.

Zet de plant buiten bereik van huisdieren. Bel bij een vermoeden zonder tijd te verliezen je dierenarts.

De Clivia als cadeau

De Clivia gaat lang mee en vraagt geduld. Hier is hij bekend als een kamerplant die van moeder op dochter overgaat; van een volgroeide plant een jong plantje afscheiden en weggeven is een mooie gewoonte.

Een eerlijke kanttekening: een jonge Clivia kan jarenlang niet bloeien. Geef je hem cadeau, kies dan bij voorkeur een volgroeide plant die al eens heeft gebloeid, of vertel de ontvanger dat dit een plant is die geduld vraagt.

Dat hij een donkere hoek aankan maakt hem bovendien een goed cadeau voor huizen met weinig licht; bloeiende planten met die eigenschap zijn er weinig. Gaat hij naar een huis met een huisdier, noem de giftigheid dan zeker.