Rouwmuggen (Sciaridae): herkennen en er blijvend vanaf komen

Het zijn de smalle zwarte muggen die van het oppervlak van de potgrond opvliegen. De RHS geeft de lengte van de volwassen dieren meestal als 3 tot 4 millimeter; het Umweltbundesamt noemt een ruimere marge, 1 tot 7 mm. Giet je de plant of raak je de pot aan, dan vliegen ze op, leggen een klein stukje af en landen weer op de grond. Van alle plagen is dit de klacht die mensen met kamerplanten het vaakst hebben.

Het goede nieuws: De rondvliegende muggen doen de plant geen directe schade. Het slechte nieuws: Ze zijn niet het probleem zelf, ze zijn het signaal.

Hoe je ze herkent

• Formaat en uiterlijk: volgens de RHS meestal 3 tot 4 millimeter, smal, zwart en met lange poten. Ze zijn slanker en donkerder dan een fruitvliegje; dat heeft juist een rond, bruinachtig lijf.
• Gedrag: ze vliegen zwak en ongericht, dwalen rond bij het raam en bij lampen, en landen telkens weer op de grond.
• Waar je ze ziet: op het oppervlak van de grond, op de potrand en in de schotel onder de pot.
• De larven: die leven in de bovenste 2 tot 3 cm van de grond. Wit, doorzichtig, draaddun, met een zwart kopje en een paar millimeter lang. Woel je de grond wat op, dan zie je ze.

Waar het echt om gaat: Het probleem zit niet in de mug maar in de grond

Larven van rouwmuggen ontwikkelen zich in grond die steeds vochtig blijft. Zolang de bovenlaag nat blijft, komen de eieren uit, eten de larven door en komen er nieuwe volwassen muggen bij. Die cyclus begint telkens opnieuw, hoeveel vliegende muggen je ook doodt.

Daarom is een rouwmuggenprobleem bijna altijd een gietprobleem. Of je plant krijgt echt meer water dan hij nodig heeft, of de grond houdt te veel water vast.

De blijvende oplossing in vier stappen

1. Laat de bovenlaag opdrogen. Dit is de stap die het meeste doet. Wacht tussen twee gietbeurten tot de bovenste 2 tot 3 cm helemaal droog is. Larven overleven niet in droge grond, en de vrouwtjes leggen geen eieren op een droog oppervlak.

Ga na of je plant werkelijk minder water nodig heeft. De meeste kamerplanten willen minder vaak water dan mensen denken.

2. Gebruik gele vangplaten. Gele plakvallen vlak boven de grond vangen de rondvliegende volwassen dieren. Dat drukt niet alleen de populatie, het laat je ook meten hoe het gaat: Vang je van week tot week minder muggen, dan zit je op de goede weg.

Houd de vallen dicht bij de grond; een val die je hoog ophangt, doet veel minder.

3. Dek het oppervlak af met een grove laag. Strooi 1 tot 2 cm zand, fijn grind of geëxpandeerde kleikorrels, in de winkel hydrokorrels, over de grond. Zo’n laag droogt snel op en maakt het de vrouwtjes lastig om bij de grond te komen en er eieren in te leggen.

4. Laat geen water in de schotel staan. Water dat in de schotel onder de pot of onderin de sierpot blijft staan, is precies de omstandigheid waar de larven op zitten te wachten. Giet dat na elke beurt weg.

De biologische route

Nuttige aaltjes (Steinernema feltiae) zijn een biologische aanpak tegen de larven van rouwmuggen. Het is geen chemisch product maar een microscopisch klein organisme dat je met het gietwater aan de grond meegeeft, en dat gericht de larven aanpakt.

In Nederland zijn ze bij de meeste tuincentra gewoon te koop, en ook online bij tuinleveranciers. Gebruik je ze, houd je dan aan de aanwijzing die bij het product zit.

Wat niet werkt

• Alleen de vliegende muggen doden. Volwassen dieren wegvangen of wegspuiten geeft tijdelijk rust, maar zolang de larven in de grond doorgaan lijkt het probleem opgelost en komt het terug.
• Nog meer water geven. Soms wordt de grond doorweekt om de muggen te “verzuipen”; dat maakt de omstandigheden voor de larven juist beter.
• De plant naar een andere kamer zetten. De muggen gaan gewoon mee.
• Het blad behandelen. Het probleem zit niet op het blad maar in de grond.

Hoe lang het duurt

Pas je je gietritme aan, dan zie je binnen een paar dagen het eerste verschil. Maar omdat de larven die al in de grond zitten hun ontwikkeling nog afmaken, duurt het twee tot drie weken voordat de muggen helemaal weg zijn. Vang je van week tot week minder muggen op de plaat, dan is dat een goed teken.

Voorkomen dat het terugkomt

• Houd een nieuw gekochte plant twee tot vier weken apart; zo komen rouwmuggen het vaakst binnen.
• Bewaar een geopende zak potgrond droog en dicht.
• Giet je planten naar wat ze werkelijk nodig hebben, dus op de grond af en niet op de kalender.
• Giet de schotels onder je potten regelmatig leeg, en kijk ook onderin de sierpot.
• Wees extra voorzichtig bij het bewortelen van stekken en bij jonge zaailingen; daar richten de larven de meeste schade aan.

Blijft de grond ondanks alles nat en worden de bladeren geel, dan speelt er mogelijk meer; zie Gele bladeren. Gaat het toch om een andere plaag, kijk dan bij Bladluis, Wolluis, Schildluis, Spint of Trips.